Suốt gần ba năm qua, một bí ẩn nằm im lìm dưới lớp cát bờ biển Hội An đã khiến giới khảo cổ học lẫn người dân địa phương tò mò không nguôi: một con tàu gỗ cổ, thân dài hàng chục mét, thỉnh thoảng lại “trồi lên” mỗi khi sóng lớn cuốn trôi lớp cát phủ. Đến tháng 7/2026, hành trình chờ đợi ấy cuối cùng cũng có bước ngoặt quan trọng khi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức thống nhất chủ trương khai quật khẩn cấp.
Bài viết này thuật lại toàn bộ hành trình phát hiện, những gì giới chuyên môn đã biết về con tàu bí ẩn này, lý do khiến việc khai quật bị trì hoãn gần ba năm, và ý nghĩa lịch sử to lớn mà nó có thể mang lại.
1. Hành Trình Phát Hiện Kéo Dài Gần Ba Năm
Con tàu được người dân phát hiện lần đầu vào tháng 12/2023 tại khu vực bãi biển Tân Thành, nay thuộc phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng. Ở thời điểm đó, trên bãi cát chỉ lộ ra một số đoạn gỗ nhỏ. Đến tháng 1/2024, do triều cường và cát bồi lấp, toàn bộ phần thân tàu lại tiếp tục bị vùi sâu, khiến việc nghiên cứu gặp nhiều gián đoạn.
Phải đến ngày 8/11/2025, khi sóng lớn liên tục xâm thực bờ biển cuốn trôi lớp cát phủ, kết hợp với mực nước triều xuống thấp, phần thân tàu gỗ dài hàng chục mét mới lộ rõ trở lại. Lần nổi lên gần nhất mà người dân địa phương ghi nhận được là ngày 25/7/2026 — thời điểm con tàu đã bắt đầu mọc rêu trên bề mặt gỗ.
2. Những Gì Giới Khảo Cổ Đã Biết Về Con Tàu
Giữa năm 2024, Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An đã phối hợp cùng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM cùng Bảo tàng Đà Nẵng (khi đó là Bảo tàng Quảng Nam) khảo sát, lấy mẫu giám định di vật. Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy nhiều thông tin đáng chú ý:
- Vị trí lịch sử: tại thời điểm con tàu được ước tính hình thành (ít nhất vào khoảng năm 1905), khu vực này vẫn còn thuộc đất liền, cách mép nước khoảng 700-800m — cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ của địa hình bờ biển qua hơn một thế kỷ.
- Cấu trúc và kích thước: tàu có kích thước lớn, cấu trúc chắc chắn, kết hợp giữa kỹ thuật đóng tàu truyền thống Đông Nam Á và Trung Quốc.
- Niên đại ước tính: dựa trên sự tương đồng về cấu trúc, kỹ thuật đóng tàu và vật liệu với nhiều tàu đắm từng được phát hiện ở vùng biển Đông Nam Á, các chuyên gia nhận định con tàu nhiều khả năng có niên đại từ giữa cuối thế kỷ 14 đến thế kỷ 16.
Nếu nhận định này được xác nhận qua khai quật chính thức, đây sẽ là một trong những phát hiện khảo cổ học dưới nước có giá trị lớn nhất khu vực miền Trung trong nhiều năm trở lại đây.
3. Vì Sao Gần Ba Năm Vẫn Chưa Thể Khai Quật?
Tại cuộc họp báo về tình hình kinh tế – xã hội 6 tháng đầu năm 2026 ngày 23/7, bà Nguyễn Thu Phương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng, giải thích rằng việc khai quật chưa thể triển khai ngay do vướng các quy định của Luật Di sản văn hóa mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, cùng với việc sắp xếp lại quy hoạch khảo cổ sau đợt sáp nhập địa giới hành chính giữa Đà Nẵng và Quảng Nam cũ.
Trước đó, cuối năm 2025, các đơn vị liên quan từng thống nhất kế hoạch đẩy nhanh thủ tục để khai quật con tàu vào tháng 4/2026, nhưng kế hoạch này đã không thể thực hiện đúng tiến độ vì các vướng mắc pháp lý nói trên.
4. Bước Ngoặt Tháng 7/2026: Thống Nhất Khai Quật Khẩn Cấp
Ngày 15/7/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có văn bản số 4367/BVHTTDL-DSVH gửi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng, chính thức thống nhất chủ trương cho phép triển khai khai quật khẩn cấp khu vực phát hiện con tàu cổ theo đúng quy định của pháp luật. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng, mở đường để dự án chính thức được thực hiện sau thời gian dài chờ đợi.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng, đây là dự án có tính chất kỹ thuật đặc biệt phức tạp, bao gồm nhiều công đoạn liên tiếp: khảo cổ, khai quật, bảo quản, cho đến trưng bày và phát huy giá trị di sản sau này. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng lưu ý các cơ quan chức năng cần nghiên cứu kỹ phương án di chuyển và bảo quản con tàu sau khi đưa lên khỏi lớp cát, nhằm đảm bảo tính khả thi và tránh nguy cơ di vật bị xuống cấp, hư hại trong quá trình xử lý.
5. Vị Trí Đặc Biệt — Gần Khu Vực Kè Chống Xói Lở
Một chi tiết đáng chú ý là vị trí con tàu cổ hiện đang nằm trong khu vực đang triển khai dự án kè chống xói lở bảo vệ bờ biển Hội An — điều này khiến việc khai quật càng trở nên cấp bách, vừa để bảo tồn giá trị di sản, vừa để không ảnh hưởng đến tiến độ của dự án hạ tầng quan trọng này.
6. Ý Nghĩa Với Lịch Sử Giao Thương Hàng Hải Khu Vực
Phát hiện này không phải là sự kiện đơn lẻ trong bức tranh lịch sử hàng hải của vùng đất Đà Nẵng mở rộng. Trước đó, Giang EN từng giới thiệu về Cảng thị cổ Trung Phường — một thương cảng quốc tế của vương quốc Champa từng tồn tại ngay cạnh khu vực Hội An trước khi bị bồi lấp qua nhiều thế kỷ. Sự xuất hiện của con tàu cổ này, với niên đại được ước tính trong khoảng thế kỷ 14-16, có thể góp thêm một mảnh ghép quan trọng vào bức tranh tổng thể về “Con đường tơ lụa trên biển” từng đi qua vùng cửa sông Thu Bồn — nơi giao thoa của nhiều nền văn minh hàng hải Đông Nam Á và Đông Á thời cổ trung đại.
7. Người Dân Và Du Khách Có Thể Theo Dõi Thông Tin Ở Đâu?
Hiện tại, khu vực phát hiện con tàu cổ đã được lực lượng chức năng khoanh vùng bảo vệ hiện trường, đồng thời tuyên truyền, phổ biến các quy định về bảo vệ di sản văn hóa dưới nước để người dân cùng tham gia gìn giữ. Những ai quan tâm đến tiến độ khai quật nên theo dõi thông tin chính thức từ Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng, thay vì tự ý tiếp cận khu vực hiện trường đang được bảo vệ.
8. Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
Du khách hiện tại có thể đến xem con tàu cổ này không?
Khu vực phát hiện tàu đã được khoanh vùng bảo vệ theo quy định về di sản văn hóa dưới nước, nên du khách không nên tự ý tiếp cận hiện trường — tốt nhất nên theo dõi thông tin chính thức và chờ đợi các hoạt động trưng bày, phát huy giá trị di sản sau khi công tác khai quật hoàn tất.
Khi nào con tàu chính thức được khai quật?
Tính đến thời điểm hiện tại, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mới thống nhất chủ trương khai quật khẩn cấp; các cơ quan chức năng vẫn đang hoàn thiện phương án kỹ thuật chi tiết, nên chưa có mốc thời gian khai quật chính thức cụ thể.
Sau khi khai quật, con tàu sẽ được trưng bày ở đâu?
Đây là một trong những nội dung quan trọng nằm trong phương án tổng thể mà các cơ quan chức năng đang xây dựng, bao gồm cả công đoạn bảo quản và phát huy giá trị di sản — thông tin cụ thể về địa điểm trưng bày dự kiến sẽ được công bố khi phương án được phê duyệt đầy đủ.
9. So Sánh Với Các Phát Hiện Tàu Cổ Khác Tại Việt Nam
Việt Nam không thiếu những phát hiện khảo cổ học dưới nước có giá trị lớn — từ các con tàu đắm cổ tại vùng biển Cù Lao Chàm, Bình Thuận, đến nhiều địa điểm khác dọc bờ biển miền Trung, nơi từng là tuyến hàng hải sầm uất qua nhiều thế kỷ. Điểm đặc biệt của con tàu cổ Hội An lần này nằm ở vị trí phát hiện — không phải ở đáy biển sâu như phần lớn các vụ khai quật tàu đắm trước đây, mà lộ thiên ngay trên bãi cát ven bờ, khiến việc tiếp cận và nghiên cứu ban đầu thuận lợi hơn nhiều, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức về việc bảo vệ di vật khỏi tác động trực tiếp của thời tiết, sóng biển trong thời gian chờ khai quật chính thức.
10. Thách Thức Trong Công Tác Bảo Quản Di Vật Gỗ Cổ
Một trong những khó khăn lớn nhất đối với các di vật tàu cổ bằng gỗ chính là công tác bảo quản sau khi đưa lên khỏi môi trường tự nhiên. Gỗ bị ngâm nước biển và vùi trong cát suốt hàng trăm năm thường trở nên rất giòn, dễ hư hại nếu không được xử lý đúng kỹ thuật ngay sau khi khai quật. Đây chính là lý do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu các cơ quan chức năng phải nghiên cứu kỹ phương án di chuyển và bảo quản trước khi tiến hành, tránh tình trạng “khai quật xong nhưng không bảo tồn được” — một rủi ro từng xảy ra với một số phát hiện khảo cổ dưới nước khác trên thế giới khi thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt kỹ thuật.
11. Tiềm Năng Phát Triển Du Lịch Di Sản Trong Tương Lai
Nếu quá trình khai quật, bảo quản và trưng bày diễn ra thành công, con tàu cổ Hội An hoàn toàn có tiềm năng trở thành một điểm nhấn du lịch di sản mới cho khu vực — tương tự như cách nhiều bảo tàng tàu đắm nổi tiếng trên thế giới đã thu hút đông đảo du khách quan tâm đến lịch sử hàng hải. Kết hợp cùng các điểm di sản khác trong khu vực như phố cổ Hội An, Cảng thị cổ Trung Phường hay Thánh địa Mỹ Sơn, đây có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi trải nghiệm khám phá lịch sử giao thương hàng hải của vùng đất Đà Nẵng mở rộng — một câu chuyện đang dần được viết tiếp qua từng phát hiện khảo cổ mới.
Kết Luận
Con tàu cổ phát lộ trên bãi biển Hội An là một trong những câu chuyện khảo cổ học ly kỳ và giàu tiềm năng nhất mà vùng đất Đà Nẵng mở rộng đang sở hữu — một chứng tích vật chất có thể hé lộ thêm nhiều bí mật về lịch sử giao thương hàng hải từng diễn ra sôi động tại khu vực cửa sông Thu Bồn hàng trăm năm trước. Dù hành trình chờ đợi đã kéo dài gần ba năm, bước ngoặt vào tháng 7/2026 mang đến hy vọng rằng bí ẩn dưới lớp cát này sẽ sớm được giải mã trọn vẹn.
Theo dõi thêm các bài viết khác trên Giang EN về các địa điểm du lịch và di sản văn hóa hấp dẫn khác tại Đà Nẵng.
